Vật Lý Vui – Q.1 – Ch. I – Kính Lúp Của Thời Gian (Nguyên tác: Ia. I. PÊRENMAN)

Kính Lúp Của Thời Gian

Lúc Oenxơ viết cuốn « Liều thuốc gia tốc mới nhất», ông khó mà nghĩ được rằng đến một ngày nào đó, trong thực tế người ta sẽ thực hiện được một cái gì tương tự như thế. Nhưng thật may cho ông, ông đã sống đến ngày đó: chính mắt ông được nhìn thấy — tuy chỉ nhìn trên màn ảnh — những hình ảnh mà xưa kia ông đã tưởng tượng ra. « Kính lúp của thời gian» sẽ cho chúng ta nhìn thấy trên màn ảnh diễn ra một cách chậm chạp nhiều hiện tượng mà bình thường thì xảy ra rất nhanh.

«Kính lúp của thời gian», đó là một chiếc máy quay phim trong một giây không phải chỉ chụp được 24 hình như những chiếc máy quay phim thông thường mà có thể chụp được nhiều hình hơn gấp bội. Nếu chiếu hiện tượng vừa chụp lên màn ảnh mà cho phim chạy với vận tốc 24 hình trong một giây thì người xem sẽ thấy hiện tượng kéo dài ra, diễn ra chậm hơn binh thường một số lần tương ứng». Chắc hẳn, bạn đọc đã có dịp nhìn thấy trên màn ảnh những cái nhảy cao hoặc nhảy xa từ tốn một cách gượng gạo và nhiều hiện tượng chậm đi khác. Nhờ những bộ máy phức tạp hơn thuộc loại này người ta còn làm chậm đi hơn thế nhiều nữa, gần như làm được những điều đã tả trong câu chuyện của Oenxơ.

Ban ngày hay ban đêm, khi nào chúng ta  chuyển động quanh Mặt trời nhanh hơn?

Một lần, trên các tờ báo ở Pari có đăng một bản quảng cáo tuyên bố là mỗi người chỉ cần bỏ ra 25 xu sẽ được mách một cách du lịch rẻ tiền mà lại không vất vả chút nào, Có những người nhẹ dạ đã gửi 25 xu cho tác già bản quảng cáo đó. Và mỗi người đều nhận được một bức thư gửi qua bưu điện nội dung như sau:

«Thưa ngài, xin ngài hãy nằm yên trên giường và nhớ rằng Trái đất của chúng ta đang quay. Ở vĩ tuyến Pari là vĩ tuyến 49 mỗi ngày đêm ngài đã đi được hơn 25000 km. Còn nếu ngài ưa thích những phong cảnh thú vị thì xin ngài hãy vén rèm cửa sổ lên để thưởng thức cảnh đẹp của trời sao».

Khi bị gọi ra tòa vì tội lừa đảo, người đề xưởng ra cải ý kiến đó đã nghe tòa buộc tội, nộp phạt rồi đứng với điệu bộ như diễn kịch mà trịnh trọng nhắc lại lời tuyên bố nổi tiếng của Galilê:

– Nhưng dù sao thì Trái đất cùng vẫn đang quay!

Kẽ ra thì hắn ta cũng có phần đúng, vì rằng người sống trên Trái đất đều không những đang «đi du lịch» quay quanh trục Trải đất, mà còn cùng với Trái đất chuyển động quanh Mặt trời với một vận tốc lớn. Mỗi giây Trái đất cùng với dân cư của nó chuyển dời trong không gian được 30 km, trong khi nó vẫn quay quanh trục của nó.

Nhân vấn đề này, có thể đặt một câu hỏi lý thú: ban ngày và ban đêm khi nào thi chúng ta chuyển động quanh Mặt trời nhanh hơn?

Câu hỏi có thể làm chúng ta phân vân bởi vì bao giờ mà chẳng có một phía của Trái đất là ngày và phía kia là đêm; thế thì câu hỏi trên còn có nghĩa gì nữa? Chắc là chẳng có một tí ý nghĩa nào cả.

Song vấn đề không phải như vậy. Người ta không hỏi khi nào Trái đất di chuyển nhanh hơn, mà muốn hỏi khi nào thì chúng ta, những dân cư trên Trái đất, chuyển động nhanh hơn ở gịữa đám các ngôi sao. Và nếu thế thi hẳn câu hỏi không phải là vô nghĩa rồi. Trong hệ Mặt trời chúng ta thực hiện hai chuyển động quay tùy theo ta ở phía ban ngày hay phía ban đêm của Trái đất. Mời ban hãy xem hình 6, và hạn sẽ nhận thấy là, vào nửa đèm thì vận tốc quay cộng thêm vào vận tốc tịnh tiến của Trái đất, còn vào giữa trưa thì ngược lại hai vận tốc đó trừ lẫn nhau. Vậy vào nửa đêm chúng ta chuyển động trong hệ Mặt trời nhanh hơn lúc giữa trưa.

Vì các điểm của xích đạo mỗi giây đi được chừng nửa cây số, nên đối với đới xích đạo thì sự khác nhau giữa vận tốc ban đêm và vận tốc ban ngày vị chi là một cây số trong một giây. Những người biết hình học có thể tính ngay được là, đối với Lêningrát (ở vĩ tuyến 60) thì sự khác nhau đỏ giảm đi một nửa: lúc nửa đêm những người Lêningrát mỗi giây đi trong hệ Mặt trời nhanh hơn lúc giữ trưa được nửa kilômét.

Photobucket

(Xem tiếp kỳ sau:  Sự Bí Ẩn Của Cái Bánh Xe Bò)

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s